Таджикистан часть земли Ирана большим.

national festivals and ancient Iran in Tajikistan

قومی تہوار کے موقعے پر ایران اور مقتدمین تاجکستان میں

национальные фестивали и древние Ирана в Таджикистане

جشن ملی نوروز ايراني در تاجیکستان

نوروز جشن بزرگ ایرانیان در بیش از پنج هزار سال پیش , امروز رونق بسیار گسترده تری نسبت به گذشته به خود در منطقه گرفته است و به عنوان كهن ترين جشن فلسفه دار جهان كه داراي ارزش معنوي است شناخته شده است . زیرا همگان به ارزش جهانی این جشن ایرانیان پی برده اند . گستره این جشن شامل اقوام ایرانی تاجیک نیز می شود . تاجیکستان بخشی از خراسان بزرگ ایران محسوب می شود که در طی کمتر از سیصد سال اخیر توسط استعمار روس و انگلیس از بدنه ایران جدا شده است . عید نوروز برای مردم تاجیکستان بخصوص بدخشانیان تاجیکستان عید ملی اجداد است و از آن به عنوان رمز دوستی و زنده شدن کل موجودات یاد می کنند و به اسم خیدیر ایام یعنی عید بزرگ معروف است.

مردم تاجیکستان در ایام عید نوروز خانه را پاک کرده و به اصطلاح خانه تکانی می کنند، همچنین ظروف خانه را کاملا" شسته و تمیز می کنند تا گردی از سال کهنه باقی نماند و برابر رسم دیرینه نوروز قبل از شروع عید نوروز بانوی خانه وقتی که خورشید به اندازه یک سر نیزه بالا آمد دو جارو را که سرخ رنگ است و در فصل پاییز از کوه جمع آوری کرده اند و تا جشن نوروز نگاه داشته اند در جلوی خانه راست می گذارند. چون رنگ سرخ برای این مردم رمز نیکی و پیروزی و برکت است. پس از طلوع کامل خورشید هر خانواده ای سعی دارد هر چه زودتر وسایل خانه را ب بیرون آورده و یک پارچه قرمز را بالای سردر ورودی خانه بیاویزد که این معنی همان رمز نیکی و خوشی ایام سال را در داخل خانه مرتب چیده و با باز کردن در و پنجره به نوعی هوای نوروزی و بهاری را که معتقدند حامل برکت وشادی است وارد خانه نماید.

در این سرزمین پختن شیرینی مخصوص و غذاهای متنوع جزء رسم و رسوم این ایام است، همچنین برگزاری مسابقاتی از قبیل، تاب بازی، تخم مرغ بازی، کبک جنگی، خروس جنگی، بزکشی، کشتی محلی نیز در این ایام به شادی آن می افزایدو یکی از غذاهای معروف این ایام باج نام دارد در این غذا کله پاچه گوسفند  را با گندم پخته و دیگران را با آن مهمان می کنند.

از بيست و يکم مارس شروع کرده به مدت سه روز در تاجيکستان نيز از عيد نوروز خجسته پی با برگزاری رسم و آيينهای مختلف با شکوه ويژه تجليل به عمل می آيد.

بيشتر پژوهشگران بر اين نظرند که هرچند تجليل نوروز در دوران شوروی پيشين در تاجيکستان ممنوع بوده است، ولی مردم اين کشور توانسته اند جشن نوروز را به عنوان بخشی از فرهنگ و ميراث نياکان خود تا به امروز حفظ کند.

تجليل نوروز که در تاريخ مردمان آريايی سابقه چند هزار ساله دارد، برای مردم تاجيکستان، يک جشن ملی و سنتی محسوب می شود.

هرچند مقامات وقت حزب کمونيست تاجيکستان در دوران شوروی در راه تجليل جشن نوروز در اين کشور موانع زيادی ايجاد می کردند، اين جشن کاملا از ميان نرفت و گذشته از اين، در ميان ساکنان مناطق مختلف اين کشور نوروز به عنوان جشن پاکی و آغاز سال نو جايگاه ويژه ای کسب کرد.

محمود اکرامی، پژوهشگر ايرانی در اين باره می گويد: "تاجيکستان حدود هفتاد سال زير حکومت ننگین کمونیستی بوده است که سعی در تضعيف آيينها و روشهای ملی داشته است. هفتاد سال اين حکومت گفته است که نوروز نبايد باشد، ولی تاجيکان این سنت اصیل ایرانی را نگه داشته اند. هفتاد سال گفته اند که نوروز سال نو نيست و يکم ژانويه سال نو است، ولی مردم تاجيک از نوروز به عنوان سال نو تجليل کرده اند."

گل گردانی نوروزی

از آمدن نوروز قبل از همه کودکان با برگزاری مراسم "گل گردانی" به ديگران پيغام می رسانند. اين مراسم يک هفته قبل از نوروز، يعنی در اوائل دهه دوم ماه مارس از سوی گروهی از کودکان که در دست گلهای سيه گوش، بايچيچک يا نوروزی دارند، اجرا می شود.

اين کودکان به هر منزل مسکونی نزديک شده و با قرائت شعرهايی فرارسی فصل بهار را به صاحبان آن خاندان شادباش می گويند:

گل آوردم از اون پايان
خبرت می کنم دهقان
بته غله به گلگردان
بهار نو مبارک باد!
گل زردک ثنا می گه
ثنای مصطفی می گه
به هر پهلو خدا می گه
بهار نو مبارک باد!

در پاسخ به تبريکات کودکان صاحب خانه ها به آنها مقداری گندم، نخود، نسک و انواع ديگر محصولات غله يا شيرينی اهدا می کنند و کودکان با جمع آوردن عيدی خود اين مواد را به منزل يکی از دوستان می برند و صاحب منزل برای آنها غذای نوروزی آماده می کند.

سمنک در جوش، ما کفچه زنيم

آمادگی مردم برای تجليل از نوروز با تميز کردن منزل و اطراف محل آغاز می شود که اين مراسم "خانه تکانی" است. مهم ترين غذای نوروزی سمنک يا سمنو است که توسط زنان با يک خوشحالی و نشات و شادمانی آماده می شود.

سمنک در جوش، ما کفچه زنيم،
ديگران در خواب، ما دفچه زنيم!

سمنک بوی بهار است،
سمنک رمز بهار است،
عيد نوروزی مبارک!
عيد نوروزی مبارک!

سمنک در جوش ما کفچه زنيم،
ديگران در خواب ما دفچه زنيم!

به جز از سمنک که رمز بهار است، سفره نوروزی با هفت نوع غذا، که هفت سين نام دارد، آرا داده می شود.

آتش پرک به جای چارشنبه سوری

"آتش پَرَک" از ديگر آيينهای نوروزی است که به هنگام فرا رسيدن نخستين روز ماه فروردين يا سال نو صورت می گيرد. سه گلخن (مشعل) از چوب درخت سرو روشن کرده می شود و مردم، بخصوص جوانان و دختران از بالای شعله اتش می جهند و "سرخی تو از من و زردی من از تو!" می گويند و به آين وسيله کينه و کدورت و غم و درد خود را بيرون می کنند.

در نخستين روز نوروز که در تاجيکستان 21 مارس است، مراسم "جفت براران" صورت می گيرد و به اين دليل از نوروز به عنوان عيد بهار و آغاز کشت و کار برای کشاورزان نام می برند.

مراسم و آيينهای نوروزی در تاجيکستان، ايران و افغانستان ويژگيهايی دارد. به اين دليل دادِخدا سيم الدين اف، رئيس پژوهشگاه زبان و ادبيات فرهنگستان علوم تاجيکستان بر اين نظر است که هم اکنون برای به يک جشن واقعا ملی تبديل دادن نوروز بيد برنامه ويژه ای تهيه شود.

پروفسور سيم الدين اف افزود: "در گذشته يک سنت مشترک تجليل از نوروز ميان مردم ( آريايی ایران بزرگ ) وجود داشت. در تاجيکستان ، ايران ، افغانستان ، آذربایجان و ارمنستان ويژگيهای محلی تجليل نوروز وجود داشت و هنوز هم رايج است. آين سنتها را بايد احيا کرد و تمامی اين سنن را در يک سنت مشترک برای تجليل از نوروز آماده کرد، تا مراسمهای تاريخی تجليل از نوروز به وجود بيايد."

گلگشت نوروزی در دوشنبه

در همين حال، امروز هزارها تن از ساکنان شهر دوشنبه و حومه آن به سير گشت عيدانه برآمده در پارک و گلگشتهای اين شهر ريختند و روز نخست تجليل عيد نوروز را جشن گرفته اند. قرار است فردا در پارک "دوستی" شهر دوشنبه به استقبال جشن نوروز تدابر فرهنگی و تفريحی با شرکت مقامات بلندپايه تاجيکستان، بويژه رئيس جمهور اين کشور برگذار شود.

به گفته مسئولين وزارت فرهنگ تاجيکستان، اين برنامه شامل مهم ترين آيينها و سنن نوروزی ساکنان مناطق مختلف اين کشور خواهد بود. همچنين به ابتکار شهرداری دوشنبه در ورزشگاه مرکزی اين شهر به منلاسبت عيد نوروز بازيهای مختلف ملی، بخصوص کشتی صورت می گيرد که غالبان اين بازيها با جوائز و هدايای گران بها سرفراز گردانده می شوند.

جشن نوروز در تاجيکستان سه روز ادامه خواهد داشت و اين روزها در اين کشور تعطيل اعلام شده است. اين در حالی است که در ايران نوروز را مدت سيزده روز و در برخی از مناطق شمال افغانستان حدود چهل روز جشن می گيرند.

دريايچه اي زيبا در تاجيكستان

Ё ҳазрати Мавлоно

Имшаб манаму тавофи кошонаи дӯст.

Мегардам то ба субҳ дар хонаи дӯст.

Зеро, ки ба ҳар сабӯҳ мавсум шудаст,

К-ин косаи сар ба дасти паймонаи дӯст.

Ҷашни миллии Наврӯзи Иронӣ дар Тоҷикистон

Наврӯз ҷашни бузурги Иронӣ дар беш аз панҷ ҳазор сол пеш имрӯз равнақи бисёр густардатаре, нисбат ба гузашта ба худ дар минтақа гирифтааст. Ва ба унвони кӯҳантарин ҷашнии фалсафадори ҷаҳонӣ, ки дороои арзиши маънавӣ аст, шинохта шудааст. Зеро ҳамагон ба арзиши ҷаҳонии ин ҷашни Иронӣ пай бурдаанд. Густураи ин ҷашн шомили ақвоми Иронии тоҷик низ мешавад. Тоҷикистон бахше аз Хуросони бузурги Ирон маҳсуб мешавад, ки дар тайи камтар аз сесад соли ахир тавассути истеъмори рус (Руссия) ва Инглис (Англия) аз бадани Ирон ҷудо шудааст.

Иди Наврӯз барои мардуми Тоҷикистон, ба хусус Бадахшони Тоҷикистон Иди миллии аҷдодӣ аст ва аз он ба унвони рамзи дӯстӣ ва зинда шудани гулу мавҷудот ёд мекунанд ва ба исми «Хайдари айём», яъне Иди бузург маъруф аст.

Мардуми Тоҷикистон дар айёми Иди Наврӯз хонаро пок карда ва юа истилоҳе хонатаконӣ мекунанд. Ҳамчунин зарфи хонаро «комил» шуставу тамйиз мекунанд то гарде аз соли кӯҳан боқӣ намонад. Ва баробари расми дерина Наврӯз қабл аз шурӯъи иди Наврӯз бонуи хона вақте, ки хуршед ба андозаи як сари найза боло омад ва ду ҷоруро ки сурхранг аст ва даро фасли пойиз аз кӯҳ ҷамъоварӣ кардаанд ва то ҷашни Наврӯз нигоҳ доштаанд, дар ҷилуи хона рост мегузоранд. Чун ранги сурх барои ин мардум рамзи некиву пирузиву баракат аст. Пас аз тулӯъи комили  хуршед ҳар хонаводае саъй дорад, ҳар чӣ зудтар васоили хонаро берун оварад ва як порчаи қирмизро болои сардари вурудии хона биёвезад, ки ин маънии ҳамон рамзи некиву хушбахтии айёми солро дорад. Дохили хона мартаби чидаву боз кардан, дару панҷараи навъи ҳавоии наврӯзиву баҳориро ки муътақиданд ҳомили баркату шодӣ аст, вориди хона намояд.

Дар ин сарзамин пухтани ширинии махсусу ғизоҳои матнӯъ ҷузъи расму русуми ин айём аст. Ҳамчунин баргузории мусобиқоте аз қабили тоббозӣ, тухми мурғбозӣ, кабкҷангӣ, хурӯсҷангӣ, бузкашӣ гашти маҳалле низ дар ин айём ба шодии он меафзояд. Яке аз ғизоҳио маъруфи ин айём боҷ ном дорад. Дар ин ғизо каллаву почаи гӯсфандро бо гандум пухтаву дигаронро бо он меҳмонӣ мекунанд.

Аз бисту якуми морс (март) шурӯъ карда, ба муддати се рӯз дар Тоҷикистон низ аз иди Наврӯзи хуҷастапай бо баргузории расму ойинҳои мухталиф бо шукуҳу вижаи таҷлил ба амал меояд.

Бештари пажӯҳишгарон бар ин назаранд, ки ҳарчанд таҷлили Наврӯз дар даврони шӯравии пешин дар Тоҷикистон мамнуъ будааст, вале мардуми ин кишвар тавонистаанд ҷашни Наврӯзро ба унвони бахше аз фарҳангу мироси ниёкони худ то ба имрӯз ҳифз кунад.

Таҷлили Наврӯз, ки дар торихи мардумони ориёӣ собиқаи чандҳазорсола дорад, барои мардуми Тоҷикистон як бахши милливу суннатӣ маҳсуб мешавад.

Ҳарчанд мақомоти вақти ҳизби ҳокими кумунистии Тоҷикистон дар даврони шӯравӣ дар роҳи таҷлили ҷашни Наврӯз дар ин кишвар мавнеъи зибодӣ эҷод мекарданд, ин ҷашни комл аз миён нарафт ва гузашта аз ин дар миёни сокинони манотиқи мухталифи ин кишвар Наврӯз ба унвони ҷашни покӣ ва оғози соли нав ҷойгоҳи вижае касб кард.

Маҳмуди Икромӣ, пажӯҳишгари иронӣ дар ин бора мегӯяд: «Тоҷикистон ҳудуди ҳафтод сол зери ҳукумати нангини кумунистӣ будааст, ки саъйе дар тазъфи ойинҳову равишҳои миллӣ доштааст. Ҳафтод сол ин ҳукумат гуфтааст, ки Наврӯз набояд бошад. Вале тоҷикон ин суннати ирониро нигаҳ доштаанд. Ҳафтод сол гуфтаанд, ки Наврӯз ин соли нав нест ва якуми жоню (январ) соли нав аст, вале мардуми тоҷик аз Наврӯз ба унвони соли нав таҷлил кардаанд».

Гулгардони наврӯзӣ

Аз омадани Наврӯз қабл аз ҳама кӯдакон бо баргузории маросими «Гулгардон» ба дигарон пайғом мерасонанд. Ин маросим як ҳафта қабл аз Наврӯз, яъне дар авоили даҳаи дуввуми моҳи морс (март) аз сӯйи гурӯҳи кӯдакон, ки дар даст гулҳои сияҳгӯш, бойчечак ё наврӯзӣ доранд, иҷро мешавад.

Ин кӯдакон ба ҳар манзили маскуне наздик шуда, ва бо қироати шеърҳои фарорасии фасли баҳорро ба соҳибони он хонадон шодбош мегӯянд:

Гул овардам аз ун поён

Хабарат мекунам деҳқон

Бите ғалла ба гулгардон

Баҳори нав муборак бод!

Гули зард сано мега

Санои Мустафо мега

Ба ҳар паҳлӯ Худо мега

Баҳори нав муборак бод!

Дар посух ба табрикоти кӯдакон соҳиби хонаҳо ба онҳо миқдоре гандум, нахӯд, наску анвои дигари маҳсулоти ғалла ё ширинӣ эҳдо мекунанд.

Суманак дар ҷӯш мо кафча занем

Суманак дар ҷӯш мо кафча занем,

Дигарон дар хоб мо дафча занем!

Суманак бӯйи баҳор аст,

Суманака рамзи баҳор аст,

Иди наврӯзӣ муборак!

Иди наврӯзӣ муборак!

Суманак дар ҷӯш мо кафча занем,

Дигарон дар хоб мо дафча занем!

Ба ҷуз аз суманак, ки рамзи баҳор аст, суфраи наврӯзӣ бо ҳафт навъи ғизо, ки ҳафт син ном дорад, оро дода мешавад.

Оташпург ба ҷои чоршанбеи сурӣ

«Оташпург» аз дигар ойинҳои наврӯзист, ки ба ҳангоми фаро расидани нахустин рӯзи моҳи фарвардин ё соли нав сурат мегирад. Се гулхан «машъал» аз чӯби дарахти сарв рӯшан карда мешавад ва мардум, ба хусус ҷавонону духатрон аз болои шӯълаи оташ меҷаҳанд ва «Сурхии ту аз ман, зардии ман аз ту» мегӯянд ва ба ин васила кинаву кудурату ғаму дарди худро берун мекунанд.

Дар нахустин рӯзи Наврӯз, ки дар Тоҷикистон 21 морс аст, маросими «ҷуфтбаророн» сурат мегирад ва ба ин далел аз Наврӯз ба унвони иди баҳору киштукори барои кишоварзон ном мебаранд.

Маросиму ойинҳои наврӯзӣ дар Тоҷикистон, Ирон ва Афғонистон вижагиҳо дорад. Ба ин далел Додихудо Саймуддинуф, раиси пажӯҳишгоҳи забону адабиёти фарҳангистони улуми Тоҷикистон бар ин назар аст, ки ҳамакнун барои ба як ҷашни воқеан миллӣ табдил додани Наврӯз бояд барномаи вижае таҳия шавад.

Профессур Саймуддинуф афзуд:

«Дар гузашта як суннати муштараки таҷлил аз Наврӯз миён мардум (Ориёии Ирони бузург) вуҷуд дошт. Дар Тоҷикистон, Ирон, Афғонистон, Озарбойҷон ва Арманистон вижагиҳои маҳаллии таҷлили Наврӯз вуҷуд дошт ва ҳанӯз ҳам ройиҷ аст. Ойни суннатҳоро бояд эҳё кард ва тамоми ин сунанро дар як суннати муштарак барои таҷлил аз Наврӯз омода кард, то маросимҳои торихии таҷлил аз Наврӯз ба вуҷуд биёяд».

Гулгашти Наврӯзӣ дар Душанбе

Дар ҳамин ҳол, имрӯз ҳазорҳо тан аз сокинони шаҳри Душанбе (пойтахти Тоҷикистон) ва ҳумаи он ба сайри гашти идона баромада, дар порку гулгаштҳои ин шаҳр рехтаанд ва рӯзи нахусти таҷлили иди Наврӯзро ҷашн гирифтаанд. Қарор аст фардо дар порки «Дӯстӣ»-и шаҳри Душанбе ба истиқболи ҷашни Наврӯз тадобири фарҳангиву тафреҳӣ бо ширкати мақомоти баландпояи Тоҷикистон, ба вижа раисҷумҳури ин кишвар баргузор шавад.

Ба гуфтаи масъулини вазорати фарҳанги Тоҷикистон, шомили муҳимтарин ойинҳову сунани наврӯзии сокинони манотиқи мухталифи ин кишвар хоҳад буд. Ҳамчунин ба ибтикори шаҳрдории Душанбе дар варзишгоҳи марказии ин шаҳр ба муносибати иди Наврӯз бозиҳои мухталифи миллӣ, ба хусус гӯштӣ сурат мегирад, ки ғолибони ин бозиҳо бо ҷавоизу ҳадоёи гаронбаҳо сарфароз гардонида мешаванд.

Ҷашни Наврӯз дар Тоҷикистон се рӯз идома хоҳад дошт ва ин рӯзҳо дар ин кишвар таътил эълон шудааст. Ин дар ҳолест, ки дар Ирон Наврӯзро муддати сездаҳ рӯз ва дар бархе аз манотиқи шимоли Афғонистон ҳудуди чиҳил рӯз ҷашн мегиранд.

Дарёчаи зебо дар Тоҷикистон

Ҷусторҳои вобаста:

Фалсафаи номи моҳҳои Ирон

Забони форсӣ дар Тоҷикистон

Мушкилоти забон дар Тоҷикистон

Фарҳанги ғании Иронӣ чист?

Ториху фарҳанги Хуросони бузург

Торихчаи ҷашни чаҳоршанбеи сӯрӣ

Гуфтугӯ бо як ҳамватани Тоҷикистонӣ

Ҷустуҷӯйҳои кӯҳану боварҳои миллии Ирон

Ҷашни миллии Наврӯз дар орони Қафқози Ирон

Тақдиси сарзамин, фарҳангу тамаддуни Ирон

Ҷашни милли Наврӯз дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ

Ташкили Иттиҳодияи кишварҳои вориси тамаддуни Ирон

Истаравшан, шаҳри Куруши бузург дар Тоҷикистон

Гусастагии сарзамину миллати ориёно (Ирони бузург)

Сиёсатҳои истеъмории порсиситезӣ дар Афғонистон

Ҷашни милли Наврӯз дар Хуросони бузурги Ирон (Афғонистон)

Ҷашни милли Наврӯз дар Ирони шимолӣ (ҷумҳурии Озарбойҷон)

Ирсоли номаҳои ирониён ба раиси созмони милал муттаҳид барои посдорӣ аз ҷашни Наврӯз

Маркази мутолиоти пажӯҳишии Осиёни Миёна ва манотиқи Ирони

шарқӣ (Тоҷикистон-Афғонистон-Покистон-Узбакистон ва Туркманистон)

Пажӯҳишу гирдоварӣ аз Ҳусайн Рамазонии Хурдмурдӣ, Иршоми Порсӣ.

 Бардошти ин навиштор бо зикри ному одреси пойгоҳ озод аст.

..........................................................

Ирон, Тоҷикистон, Афғонистон

Ин се кишвар, се кишварак нест

Набиюллоҳи Суннатӣ (Тоҷикистон)

Аҷам, ки иди расмии мусалмонон нест ва аз таҷлили он мамолики исломӣ низ ҷилавгарӣ намекунанд, нишонаи олии хубию покӣ ва иди сафову эҳёи табиат – Иди Наврӯз аст. Аз давраи Ҷамшеду Каюмарс ва ҷадду обои Аҷам то ба имрӯз гирифтани сархатти тақвими табиат, ки марбут ба ориёҳост, олами Аврупо ва боқӣ кишварҳо ғайриаҷам низ дар феҳрастсозии улуми табиат, ҷуғрофиё ва растанишиносиву тибби қадими мо-насли Аҷам самимона ҳасад мебаранд. Ин буд, ки таҷаммуъи хубиҳову бартариҳо, озодагиву озодманишии қавми Ориёи бузурги Аҷам бо Наврӯз дар ойинаи ҷаҳон тасаллут ёфтааст.

Ба вижа се паҳнои як кишвари бузурги Форс, ки аз Тоҷикистону Ирону Афғонистон иборат аст, бо ойинадорӣ ба ҳамдигар дар ҷашни Наврӯз, ки бо ҳамгиройии фарҳангу дину русуму ойини якрангу моно метавонанд исбот кунанд, ки ин се кишвар се кишварак нест. Балки як империёи бузурги фарҳангсолору сулҳовар ва пешгоми Форс аст. Илло дигар ҳеҷ унвоне ба ҷуз ин ба Иттиҳоди кишварҳои Форсӣ натавонистам, ки биёбам. Аз ин рӯ баъзе ағёру душманони дӯстнамо фикр накунанд, ки мо танҳостем. Наврӯз, забони воҳид, расму ойини қадимаи якранга, диндории мубин ва ҷойгиршавии ҷуғрофии мо санаду далели шикастнопазир, алайҳи он гуфторҳоест, ки гӯё мо се кишвари комилан мутафовитем.

Назаре барои омӯзиши Наврӯз ва ойини идонаи ин миллати бузурги алъон бо ҷабри табари таърих се қисмат шуда, касро ба андеша водор мекунад, воқеъан чаро се кишвар? Барои хонандаи азиз, дар ҷашни Наврӯз ба гуфти муаллимони макотиби миёна «вазифаи хонагӣ» медиҳам, ки пеши худ харитаи ҷаҳон бигиранд. Ва хатти мармузе пиромуни Тоҷикистон, Ирон, Афғонистон ва дигар минтақаҳое, миллати форс доранд, бикашанд. Ба таҳқиқ хоҳанд дид, аҷаб як империёи бузурге, ки бо захираҳои обиву кӯҳиву дигар дастовардаш аксари кишварҳои «ман» мегуфтаро сари зону хоҳад нишонд.

Алъон ки ҷашни Наврӯз аст, мо иктифо мекунем ба назаре аз наврузии ин се кишвар. Ва ин шояд як исботаке бошад, дар қиболи он ки мо на се кишваракем.

Наврӯз дар Афғонистон

Ба гуфти ҳамотям Муҳаммад Афзали Муҳаммад аз Афғонистон Наврӯз дар Афғонистон низ мисли дигар паҳнои бузурги ориёиҳо ҳазорон сол ин ҷониб бо шаҳомат ва арҷгузории вижа ҷашн гирифта мешавад. Маъмулан аз аввали моҳи ҳамал (фарвардин), ба вижа 21 март таҷлили Иди Наврӯз дар сарзамини Афғонистон чун ҳарсола иди хоси миллӣ унвонгузорӣ шуда, одамони зиёд ба кӯчаву хиёбон дар тан либоси идона мебароянд. Хусусиятҳои хоси ид дар Афғонистон аз инҳо иборат аст:

Хонатакконӣ

Ду ҳафта пеш аз Наврӯз хонаҳоро рангулӣ карда, тамоми лавозимоти хонаро берун мекашанд ва ба қавле метакконанд, тозаву озода менамоянд, ки аллакай нишонаи омадани соли нав аст.

Ирсоли кортҳои табрикотӣ

Дар тайи солҳои ахир бо вусъати технология мардум ҳамдигарро бо ирсоли кортҳои табрикотӣ, нашри табрикнома дар рӯзномаву родиё ва телевизионҳо, паёмҳои (SMS)-и телефонӣ ва ҳадди аққал бо занги телефонӣ табрик мекунанд.

Аёдати наздикон

Тӯли як ҳафта танҳо маросими аёдати ақорибу пайвандон сурат мегирад, ки дар баъзе маҳал то 12-ум рӯзи Наврӯз тӯл мекашад.

Мусофирати наврӯзӣ

Шояд ин гуна анъана дар дигар манотиқ кам бошад, аммо дар Мазори Шариф хеле зиёд ба чашм мерасад. Аз ҳар гӯшаву канори Афғонистон меҳмонон ба зиёрати мазори ҳазрати Алӣ (чаҳорумин халифаи Ислом) то ба ҳудуди ним милён нафар меоянд. Тахмин даҳ рӯз қабл аз вуруди Наврӯз, омадани меҳмонон ба Мазори шариф шурӯъ шуда, ба тадриҷ омадани меҳмонон дар шабу рӯзи Наврӯз шиддат мегирад, ки тамоми ҳутелу меҳмонсароҳои шаҳр аз меҳмон пур мешавад.

Ғизоҳои наврӯзӣ

Ғизои шаби наврӯзӣ барои тамоми мардуми Афғонистон маъулан аз сабзипалав, сабзичалав иборат аст, ки паҳлӯи он қурмаи гӯшт, кабудӣ ва ҳафтмева таҳия мегардад.

Оинҳои маъмули наврӯзӣ

Ниҳолшинонӣ, баргузории бузкашиву шутурҷангу хурӯсҷангу кабкҷанг, найзабозиву тухмҷанг, чормағзбозӣ, шӯбадабозӣ ва ғайра бозиҳои варзишии имрӯзӣ баргузор мегардад.

Оби ҳафтмева

Хонумҳо оби ҳафтмеваро дар шаби Наврӯз тайёр мекунанд, ки ба дохили як ё якчанд зарф меваҳои хушк, мисли писта, бодом, санҷид, кишмиш, олуи хушк, шакар, зардолуқоқ ва мағзи зардолу ва ғайраро дар оби ҷӯш тар карда, аз он шарбат тайёр мекунанд. Онро ҳатман дар паҳлӯи дасторхони наврӯзӣ гузошта, истеъмол мекунанд. Аз ин оби ҳафтмева ба ҳамсояҳо низ ҳатман ҳадя мекунанд.

Наврӯзи Ирон

Ризо Шаъбонӣ дар пажӯҳишаш, ки бо унвони «Одоб ва русуми Наврӯз» гирд овардааст, айнан чун иди наврӯзии Афғонистону Тоҷикистон монову ҳамранг будани ҷашну ойинҳоро таъкид мекунад. ӯ бар он ақида аст, ки Наврӯз марзу бумҳои иҷборан бастаи миёни кишварҳои порсиро мешиканад. Наврӯз сарҳад намешиносад, Наврӯз як амонати мӯътабар аз ниёкони мо буда, аз давраҳои Ҷамшеду Каюмарс ба мо чун мерос армуғон расида ва ба насли оянда талқину омӯзиши он воҷиботи айнист.

Инак, чанд русуме, ки дар Наврӯзи Ирон ба назар мерасад:

Маросими чаҳоршанбесурӣ ва оташафрӯзӣ

Дар ин рӯз чун анъана арҷгузории мардум ба оташ нишонаи он аст, ки гармиву илтифот ва зиёд шудани муҳаббати байни башар аст. Маъмулан дар ин рӯз дар паҳнои Озарбойҷони Ирон ва бисёре аз шаҳрҳояш мардум оташ меафрӯзанд. Зеро ирониҳо аз азал нурро мазҳаре аз фурӯғи эзади медонистанд.

Балогардонӣ

Бо кӯзаи кӯҳна шикастану исфанд дуд кардан, шустани дасту рӯй дар оби қалиёву даббоғхона, тухмшиканиву шоландозиро аз қабили аъмоле медонанд, ки дар иди Наврӯз бо ин васила балоҳоро дур мекунанд. Аз қадимулайём ин анъана то ба ҳанӯз зинда аст.

Бахткушоӣ ва фолгирӣ

Дар Ирон хонавода асосу моя ва пояи зиндагист. Духтариони дамибахтро дар Наврӯз бо усулҳои мухталифи наврӯзӣ фолгирӣ мекунанд, ки дар соли нав бахтёр бошад. Фолбиниро дар устурлобу кафбинӣ, оби косаву дигар ашё муайян мекунанд. Ба вижа  дар Наврӯз ин анъана чун русуми идона ҳатман дар аксари нуқоти Ирон пазируфта мешавад.

Оши мурод ва қошуқзанӣ

Нишонаи соли фаровониро ирониён дар тақсими ош медонанд, ки занони иронӣ дар Иди Наврӯз ба сар табақи калони ош ва дар даст қошуқ ба дари  ҳамсояҳо мераванд. Бе он ки номи ҳамсояро гирифта ҷеғ зананд, бо қошуқ ба табақ мезананд, ки соҳибхона дарҳол мефаҳмад ва косаеро ба дар мебарорад ва насибаи худро аз ош мегирад. Яъне оши мурод дар Наврӯз нишона ва умеди соли фаровонист.

Ҷашни мардгирон

Дар Наврӯз панҷ рӯзест, ки мардон хоҳишу таманнои занони хешро мешунаванд, инро мардгирон мегӯянд. Ва ҳар чӣ умеди анҷомношудаест, ба хотири хоҳиши занҳояшон онро ба иҷро мерасонанд. Дар «Фарҳанги Анҷуманоро» бо нақл аз Муртазо ҳунарӣ омадааст, ки «ҷашнест, ки панҷ рӯз занон бар мардон мусаллат бошанд ва ҳар чӣ эшон хоҳанд, мардон гиранд ва шавҳарон маҳкуми эшонанд».

Хонандаи азиз, бо тафовутҳо, ки аммо ағлаб монанди расму русуми ягонаи порсиҳост, шояд дар гуфторҳои болоӣ пай бурдаӣ. Мо дар бобати анъаноти Тоҷикистон нагуфтем. Зеро хонандаи закӣ бо он ошносту ҳадафи моро, ки пайгирӣ кардани анънаҳои наздику якхелаи ин се кишвари як империёи бузург аст, шояд пайхас кардааст. Пас имрӯз, ки тақдир имконияти таҷлилу истифода ва сурури Наврӯзро, ки аз мо нагирифтааст, бояд шукрона кунем, баҳри иттиҳоду ҳамбастагӣ ва дӯстии ҷовидона саъйи беминнат варзем.

PS:

Муаллиф аз ҳампешаи азиз Муҳаммад Афзали Муҳаммад (Афғонистон) ва  аз муаллифи пажӯҳишгари «Одоб ва русуми Наврӯз» Ризо Шаъбонӣ барои истифодаи афкори эшон ва иртиботу кӯмак барои омодаи ин саҳифа сипосгузор аст.

جستارهای وابسته :

فلسفه نام ماههای ایرانی

زبان فارسی در تاجیکستان

مشکلات زبان در تاجیکستان

فرهنگ غنی ایرانی چیست ؟

 تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ

لهجه شناسي در تاجيكستان

تاریخچه جشن چهارشنبه سوري

گفتگو با یک هموطن تاجیکستانی

جشنهاي كهن و باورهاي ملي ايران

جشن ملی نوروز در آران قفقاز ایران

تقدس سرزمین ٫ فرهنگ و تمدن ایران

جشن ملی نوروز در شاهنامه فردوسی

تشکیل اتحادیه کشورهای وارث تمدن ایران

تاجيك‌ها‌خط ‌فارسي ‌را ‌خط ‌نياكان مي ‌نامند

استروشن ، شهر کورش بزرگ در تاجیکستان

گسستگی سرزمین و ملت آریانا (ایران بزرگ)

سیاستهای استعماری پارسی ستیزی در افغانستان

جشن ملی نوروز در خراسان بزرگ ایران ( افغانستان )

جشن ملی نوروز در ایران شمالی ( جمهوری آذربایجان )

ارسال نامه ايرانيان به رئيس سازمان ملل متحد براي پاسداري از جشن نوروز

مرکز مطالعات پژوهشی آسیای میانه و مناطق ایران شرقی ( تاجیکستان - افغانستان - پاکستان - ازبکستان و ترکمنستان )

پژوهش و گردآوری از حسین رمضانی خردمردی , ارشام پارسی , برداشت ین نوشتار با ذکر نام و آدرس پیگاه آزاد است .